12 phương pháp giúp học sinh chủ động trong học tập
Các chiến lược học tập chủ động được áp dụng trong những lớp học năng động, liên tục đổi mới, thông qua các hoạt động tương tác nhằm thu hút học sinh và tác động tích cực đến cách các em tiếp cận việc học. Những phương pháp này giúp chuyển đổi học sinh từ vai trò người nghe thụ động sang người tham gia tích cực, từ đó nâng cao mức độ hiểu bài và khả năng ghi nhớ kiến thức. Bài viết này sẽ làm rõ khái niệm học tập chủ động và giới thiệu 12 chiến lược thực tiễn mà giáo viên có thể áp dụng hiệu quả trong lớp học của mình.
Phương pháp học tập chủ động là gì?
Học tập chủ động là phương pháp giáo dục trong đó học sinh tham gia tích cực vào các hoạt động nhằm nâng cao khả năng phân tích, tổng hợp và đánh giá nội dung bài học, thay vì thụ động tiếp nhận thông tin, trẻ được khuyến khích tham gia thảo luận, thực hành giải quyết vấn đề và các hoạt động trải nghiệm trực tiếp.
Những yếu tố cốt lõi của học tập chủ động bao gồm tư duy phản hồi, vận dụng kiến thức và tương tác giúp học sinh hiểu sâu hơn và củng cố kiến thức một cách bền vững. Phương pháp này làm cho việc học trở nên hấp dẫn hơn khi học sinh có cơ hội liên hệ các khái niệm lý thuyết với bối cảnh thực tế, từ đó phát triển sự hiểu biết thực tiễn và tư duy phản biện.
Thông qua phương pháp này, học sinh trở nên có trách nhiệm hơn đối với quá trình học tập của chính mình, được khích lệ tham gia tích cực thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều. Nhờ đó, việc dạy và học trở nên năng động và hiệu quả hơn, giúp học sinh sẵn sàng đối mặt với những thách thức trong học tập và cuộc sống tương lai.
12 chiến lược học tập chủ động dành cho học sinh
1. Phương pháp suy nghĩ – ghép đôi – chia sẻ (Think-Pair-Share)
Hoạt động này bắt đầu bằng việc học sinh tư duy độc lập về một câu hỏi hoặc chủ đề được đưa ra (Think). Tiếp theo, các em trao đổi với bạn cùng cặp để phát triển và hoàn thiện suy nghĩ (Pair). Cuối cùng, học sinh trình bày quan điểm trước toàn lớp, tạo cơ hội tiếp nhận đa dạng quan điểm (Share). Chiến lược Think-Pair-Share khuyến khích kỹ năng lắng nghe tích cực, xây dựng sự tự tin khi trình bày ý kiến, đồng thời tăng cường học tập đồng đẳng khi học sinh hỗ trợ và củng cố hiểu biết cho nhau.
2. Nghiên cứu tình huống (Case Studies)
Nghiên cứu tình huống đưa ra các tình huống thực tế liên quan trực tiếp đến nội dung bài học, giúp học sinh vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn. Giáo viên cung cấp cho học sinh các bài nghiên cứu hoặc tài liệu chuyên môn theo từng chủ đề cụ thể, và học sinh sẽ phân tích các tình huống này một cách cá nhân hoặc theo nhóm. Phương pháp này giúp phát triển tư duy phản biện và năng lực ra quyết định, khi học sinh cần đánh giá tình huống và đề xuất giải pháp phù hợp.
3. Nhập vai (Role-play)
Nhập vai giúp học sinh khám phá nhiều góc nhìn khác nhau thông qua việc đóng vai vào các nhân vật hoặc tình huống cụ thể liên quan đến chủ đề học tập. Hoạt động này thúc đẩy sự đồng cảm khi học sinh hiểu và tôn trọng những quan điểm đa dạng, đồng thời phát triển tư duy phản biện khi các em phải phân tích, lý giải động cơ và hành động của vai trò mình đảm nhận. Bên cạnh đó, đóng vai còn tăng cường mức độ tham gia của học sinh, góp phần tạo nên những bài học có ý nghĩa và dễ ghi nhớ.
4. Học tập đồng đẳng
Học tập đồng đẳng cho phép học sinh luân phiên giải thích nội dung học tập cho bạn cùng lớp trong các nhóm nhỏ từ hai đến ba người. Khi chia sẻ kiến thức với bạn bè, mức độ hiểu bài và kỹ năng giao tiếp của học sinh được cải thiện đáng kể. Hoạt động này có thể đơn giản như việc tóm tắt các ý chính của bài học, qua đó tăng cường sự tương tác, tinh thần trách nhiệm và hiệu quả làm việc nhóm.
5. Điểm mơ hồ nhất (Muddiest Points)
Sau mỗi bài học, học sinh được yêu cầu xác định khái niệm mà các em cảm thấy mơ hồ nhất (Muddiest Points), từ đó giúp giáo viên nhận diện chính xác các nội dung còn gây khó khăn và kịp thời làm rõ trong các buổi học tiếp theo nhằm đảm bảo mọi học sinh đều được hỗ trợ đầy đủ. Đồng thời, chiến lược này khuyến khích học sinh phản tư về quá trình học tập của bản thân và tạo điều kiện để giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy một cách hiệu quả.
6. Học tập dựa trên trò chơi (Game-based Learning)
Việc lồng ghép các trò chơi giáo dục vào bài học tạo sự hứng thú đồng thời củng cố những kiến thức cốt lõi. Trò chơi có thể được thiết kế dưới dạng câu đố, trò ghép hình hoặc các hoạt động thi đua trong lớp học gắn với nội dung bài giảng. Ví dụ, giáo viên có thể xây dựng một thử thách tính giờ trong giờ Toán, nơi học sinh giải phương trình để “ghi điểm”. Học tập dựa trên trò chơi giúp gia tăng mức độ tham gia và động lực học tập, khi học sinh vừa học vừa tận hưởng tinh thần cạnh tranh tích cực.
7. Phỏng Vấn Ba Bước (Three-step Interviews)
Hoạt động phỏng vấn ba bước thu hút học sinh làm việc theo cặp, luân phiên phỏng vấn nhau về một chủ đề cụ thể. Sau khi cả hai đã chia sẻ quan điểm, mỗi học sinh sẽ trình bày lại ý kiến của bạn mình trước lớp. Chiến lược này thúc đẩy kỹ năng lắng nghe, hợp tác và thấu hiểu nội dung, bởi học sinh cần diễn đạt chính xác suy nghĩ của người khác.
8. Chiến Lược Tạm Dừng (The Pause Procedure)
Quy trình tạm dừng yêu cầu giáo viên chủ động ngắt quãng bài giảng tại những thời điểm nhất định, tạo điều kiện cho học sinh thảo luận và xử lý thông tin cùng bạn học. Những khoảng dừng này giúp học sinh củng cố hiểu biết và kịp thời làm rõ các điểm còn mơ hồ. Đây là một phương pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhằm tăng cường ghi nhớ và khuyến khích sự tham gia tích cực.
9. Học tập dựa trên vấn đề (Problem-based Learning)
Học tập dựa trên vấn đề đặt học sinh vào các tình huống hoặc vấn đề có thật trong đời sống để giải quyết. Trong quá trình này, học sinh phát triển các kỹ năng thiết yếu quan trọng cả trong môi trường học tập lẫn ngoài thực tế như tư duy phản biện, nghiên cứu và phân tích.
10. Học tập trải nghiệm (Experiential Learning)
Học tập trải nghiệm cho phép học sinh tham gia trực tiếp vào các hoạt động mang tính thực hành liên quan đến môn học. Hình thức học tập này giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng ghi nhớ và hiểu sâu nội dung. Đồng thời, phương pháp này cũng đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau và tạo điều kiện để học sinh kết nối lý thuyết với thực hành.
11. Phát triển ý tưởng (Brainstorming)
Học tập trải nghiệm cho phép học sinh tham gia trực tiếp vào các hoạt động mang tính thực hành liên quan đến môn học. Hình thức học tập này giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó không chỉ nâng cao khả năng ghi nhớ và hiểu sâu nội dung mà còn đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau và tạo điều kiện để học sinh kết nối lý thuyết với thực hành.
12. Tham quan học tập (Field Trips)
Các chuyến tham quan học tập nâng cao trải nghiệm học tập ngoài lớp học bằng cách kết nối chương trình giảng dạy với bối cảnh thực tế. Dù là tham quan bảo tàng hay các hoạt động ngoài trời, những chuyến đi này đều giúp học sinh hiểu bài sâu sắc hơn thông qua trải nghiệm trực quan, đây là điều mà không gian lớp học truyền thống khó có thể đáp ứng.
Các chương trình tại ISHCMC tích hợp phương pháp học tập chủ động (active learning) vào chương trình giảng dạy nhằm phát triển những học sinh toàn diện, sẵn sàng cho thành công trong bối cảnh toàn cầu. Môi trường học tập tại ISHCMC thúc đẩy tư duy phản biện và sự tham gia trực tiếp, thông qua các hoạt động thực hành giúp nâng cao cả năng lực học thuật lẫn kỹ năng sống. Học sinh tham gia học tập chủ động tại ISHCMC thông qua các dự án và hoạt động nhóm, biến quá trình học tập trở nên hấp dẫn, ý nghĩa và đáng nhớ.
Nâng Cao Năng Lực Học Tập Chủ Động với Các Chương Trình Đổi Mới của ISHCMC
Việc áp dụng hiệu quả các chiến lược học tập chủ động mang lại lợi ích cho cả học sinh và giáo viên, đồng thời tạo nên một môi trường lớp học năng động và giàu tính tương tác. Tại ISHCMC, học sinh được tiếp cận với môi trường học tập chủ động, được xây dựng trên nền tảng xuất sắc học thuật và hỗ trợ sự phát triển xã hội toàn diện.
